حسين مير حيدر
مقدمه 13
معارف گياهى ( فارسى )
هجرى قمرى است . اختيارات بديعى فى الادويه المفرده و المركبه ، تأليف على بن حسين الانصارى در سال 770 هجرى قمرى تأليف شده است . تحفهء حكيم مومن ، تأليف محمد مومن بن ميرزا محمد زمان تنكابنى است كه طبيب مخصوص شاه سليمان صفوى بوده است . تذكرهء اولى الالباب يا تذكرهء انطاكى ، تأليف شيخ داود بن عمر انطاكى كه در سال 1008 - 1005 هجرى قمرى در مكه فوت كرده است . دورهء كتاب قرابادين كبير ، تأليف سيد محمد حسين بن سيد محمد هادى عقيلى علوى خراسانى شيرازى است . اين كتاب شامل « مخزن الادويه » و « مجمع الجوامع » و « ذخاير التراكيب » است كه در سالهاى 85 - 1183 هجرى قمرى تأليف شده و بارها چاپ آن تجديد شده است . از كتابهاى معروف كه از مآخذ معتبر گياهان دارويى است كتاب فرهنگ الصيدنه ، تأليف ابو ريحان بيرونى است كه به عربى نوشته شده و اخيرا به فارسى برگردان و منتشر شده است و از نظر اعتماد به مفاهيم بهتر است از متن اصلى كتاب نيز استفاده شود . از مآخذ مورد استفاده الصيدنه ، مفردات ابن بيطار است كه شرح آن فوقا آمده است كتاب ابن بيطار كه به عربى نوشته شده در سالهاى 83 - 1877 ميلادى به وسيلهء پزشك فرانسوى به نام Lucien Leclere در سه جلد به فرانسه ترجمه شده و در دانشگاههاى فرانسه تدريس مىشده است . كتاب ديگر معروف كه از نظر مآخذ اسامى گياهان بسيار جالب است ، كتاب شرح اسماء العقار است كه تأليف ابى عمران موسى بن ميمون قرطبى است . در اين كتاب 405 گياه و دارو به اختصار شرح داده شده و اسامى عربى و فارسى و سريانى آنها مورد بحث قرار گرفته است . دانشمندى به نام Max Meyerhoff متن عربى اين كتاب را به فرانسه ترجمه و منتشر كرده است . در روزگاران كهن گياهان نه تنها براى معالجهء بيمارىها به كار گرفته مىشده بلكه عنصر اصلى تهيهء مواد مختلفهء گياهى براى موميايى و حفظ اجساد و جلوگيرى از فساد آنها و همچنين تركيباتى براى زيبايى و به اصطلاح آرايش و بزك زنان و تهيه روغنهاى طبى و عطرها و ترياق و ضد سم و نظاير آن بوده است و مصارف غذايى و آشپزخانهاى گياهان به عنوان ادويه خيلى محدود بوده است . تا آنجا كه تاريخ مىگويد تنها از اوايل قرن اول پس از ميلاد مسيح رومىها از گياهان ادويهاى در آشپزخانه به عنوان گرد ضدعفونىكننده و معطر و غالبا نيز براى پوشاندن بوهاى